Ders 1
Sözcükte Anlam Nedir?
Sözcükler, duygu ve düşünceleri aktarmak için kullandığımız temel araçlardır. Her sözcük farklı bağlamlarda farklı anlamlar kazanabilir. KPSS Türkçe sınavında sözcükte anlam konusu her yıl 3-4 soru ile karşımıza çıkmaktadır.
📌 KPSS İpucu
Sözcükte anlam sorularında sözcüğün cümle içindeki kullanımına dikkat edin. Aynı sözcük farklı cümlelerde farklı anlamlarda kullanılabilir.
1. Gerçek (Temel) Anlam
Bir sözcüğün sözlükte yer alan ilk anlamıdır. Akla ilk gelen, somut ve değişmez anlamdır.
Örnekler:
- “Bahçedeki ağaç meyve verdi.” → Ağaç: Bitki türü (gerçek anlam)
- “Masanın ayağı kırıldı.” → Ayak: Mobilyanın taşıyıcı kısmı
- “Kitabı okudum.” → Okumak: Yazılı metni anlamak
2. Yan Anlam
Gerçek anlama bağlı kalınarak, benzerlik ilişkisiyle kazanılan yeni anlamdır. Sözcük ile nesne arasında şekil benzerliği vardır.
Örnekler:
- “Masanın ayağı” → Şekil benzerliği (insan ayağına benzer)
- “Dağın eteği” → Şekil benzerliği
- “İğnenin gözü” → Şekil benzerliği
- “Geminin burnu” → Şekil benzerliği
3. Mecaz Anlam
Sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak, başka bir kavramı ifade etmesidir. Benzetme, kişileştirme veya ilgi yoluyla kazanılır.
Örnekler:
- “Sözlerin beni yaraladı.” → Yaralamak: Üzmek (mecaz)
- “Bu işte pişmiş bir adam.” → Pişmek: Deneyim kazanmak
- “Kalbi kırıldı.” → Kırılmak: Üzülmek, incinmek
- “O çok ağır bir insandır.” → Ağır: Onurlu, vakarlı
4. Terim Anlam
Sözcüğün belirli bir bilim, sanat veya meslek dalında kazandığı özel anlamdır.
Örnekler:
- Kök → Matematik: √ işareti / Dilbilgisi: Sözcüğün ek almamış hali / Botanik: Bitkinin toprak altı kısmı
- Açı → Geometri: İki doğrunun kesişimi / Fotoğraf: Çekim pozisyonu
- Eylemsiz → Fizik: Hareket etmeyen cisim
5. Sözcükler Arası Anlam İlişkileri
a) Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler
Yazılışları farklı, anlamları aynı olan sözcüklerdir.
Örnekler: okul-mektep, siyah-kara, beyaz-ak, yıl-sene, ev-konut
b) Zıt Anlamlı (Karşıt) Sözcükler
Birbirinin karşıtı olan sözcüklerdir.
Örnekler: sıcak-soğuk, uzun-kısa, güzel-çirkin, iyi-kötü, gece-gündüz
c) Sesteş (Eş Sesli) Sözcükler
Yazılışları aynı, anlamları farklı olan sözcüklerdir.
Örnekler:
- Yüz: Sayı / Surat / Yüzmek fiili
- Kır: Ova / Kırmak fiili / Saç rengi
- Bağ: Üzüm bahçesi / Bağlamak fiili / İlişki
6. Somut ve Soyut Anlam
| Somut Anlam | Soyut Anlam |
|---|---|
| Beş duyuyla algılanabilir | Beş duyuyla algılanamaz |
| masa, kalem, su, ekmek | sevgi, korku, özlem, mutluluk |
🎯 KPSS Soru Çözüm Stratejisi
- Sözcüğü cümleden çıkarıp sözlük anlamıyla karşılaştırın
- Şekil benzerliği varsa → Yan anlam
- Anlam tamamen değiştiyse → Mecaz anlam
- Bilim dalı belirtiliyorsa → Terim anlam